به گزارش عَیّوق، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان، پیش از ظهر امروز (جمعه، ۲۴ مهرماه) در سخنرانی خود در اجلاس سران هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی در ایروان، پایتخت ارمنستان، با اشاره به پیامدهای مخرب جنگ بر محیط زیست، خواستار توجه جدی جامعه بین‌المللی به آثار زیست‌محیطی درگیری‌های نظامی و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای جبران خسارات وارده به اکوسیستم‌های طبیعی شد.
وی در ابتدای سخنان خود با قدردانی از نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، دولت و ملت این کشور برای میزبانی اجلاس و دعوت از جمهوری اسلامی ایران اظهار کرد: حضور در جمع خانواده جهانی کنوانسیون تنوع زیستی که حفاظت از طبیعت را حفاظت از آینده بشریت می‌داند، مایه خرسندی است.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اهمیت روزافزون حفاظت از طبیعت تصریح کرد: امروز در نقطه‌ای از تاریخ ایستاده‌ایم که تنوع زیستی دیگر صرفاً یک موضوع علمی یا زیست‌محیطی نیست، بلکه موضوعی مرتبط با صلح و امنیت، سلامت، امنیت غذایی، امنیت آبی و عدالت بین‌نسلی برای همه ساکنان زمین است.
حفاظت از تنوع زیستی، حفاظت از میراث طبیعی و تمدنی ایران است
پزشکیان با اشاره به پیشینه ایران در حفاظت از طبیعت گفت: جمهوری اسلامی ایران از نخستین کشورهایی است که اهمیت حقوقی و بین‌المللی این موضوع را به رسمیت شناخته و به عضویت کنوانسیون تنوع زیستی درآمده است، اما رابطه ایران با تنوع زیستی به تاریخ عضویت در یک کنوانسیون بین‌المللی محدود نمی‌شود.
وی افزود: ایران با پیشینه‌ای کهن در زندگی هماهنگ با طبیعت و برخورداری از تنوع چشمگیر اکوسیستم‌ها، گونه‌ها و ذخایر ژنتیکی، میراث‌دار سرمایه‌ای ارزشمند و بی‌بدیل است؛ سرمایه‌ای که حاصل میلیون‌ها سال تکامل، پویایی و سازگاری طبیعت بوده و در فرهنگ، آداب‌ورسوم، معیشت، دانش بومی و هویت تاریخی مردم این سرزمین بازتاب یافته است.
رئیس‌جمهور با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران در محل تلاقی حوزه‌های زیست‌جغرافیایی گوناگون بیان کرد: از جنگل‌های هیرکانی و ارسباران تا کوهستان‌های زاگرس، از مناطق خشک و بیابانی تا سواحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، زیستگاه هزاران گونه گیاهی و جانوری و ذخایر ژنتیکی ارزشمند است که پایه پایداری سرزمین و پشتوانه‌ای برای تأمین آب، غذا، سلامت، امنیت زیستی، تاب‌آوری در برابر مخاطرات طبیعی و توسعه پایدار کشور به شمار می‌روند.
تدوین و تصویب سند راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی در ایران
پزشکیان ادامه داد: در ایران، تنوع زیستی در کنار تنوع اقلیمی و جغرافیایی با تاریخ و تمدن انسان درآمیخته است. دوستی، احترام و حمایت از طبیعت بخشی از هویت فرهنگی، دینی و آیینی ایرانیان است و طبیعت همواره امانتی برای نسل‌های آینده دانسته شده است.
وی با اشاره به شکل‌گیری شیوه‌های زندگی، کشاورزی، دامداری، استفاده از گیاهان دارویی و دانش بومی ایرانیان بر پایه شناخت و سازگاری با طبیعت تأکید کرد: حفاظت از تنوع زیستی برای ایران تنها حفاظت از گونه‌ها و زیستگاه‌های آنها نیست، بلکه حفاظت از یک میراث طبیعی، فرهنگی و تمدنی است.
رئیس‌جمهور همچنین از تدوین و تصویب سند راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی در ایران خبر داد و گفت: سازمان حفاظت محیط زیست به‌عنوان هماهنگ‌کننده ملی تعیین شده و سازوکار مشارکت غیردولتی با اولویت جوامع محلی نیز به تصویب دولت رسیده است.
وی افزود: حفاظت از گونه‌های در معرض تهدید، احیای جمعیت‌های آسیب‌پذیر، افزایش مناطق حفاظت‌شده و پایش گونه‌های شاخص حیات وحش از اولویت‌های اساسی کشور در این حوزه است.
جنگ، طبیعت را نیز هدف قرار می‌دهد
پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ضرورت توجه جامعه جهانی به پیامدهای زیست‌محیطی جنگ اظهار داشت: امروز لازم می‌دانم از موضوعی سخن بگویم که نمی‌توان آن را در بحث جهانی تنوع زیستی نادیده گرفت و آن جنگ است.
وی تصریح کرد: جنگ تنها انسان‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی را هدف قرار نمی‌دهد، بلکه به طبیعت نیز آسیب می‌زند؛ جنگل‌ها را می‌سوزاند، تالاب‌ها را تخریب می‌کند، خاک را آلوده می‌سازد، منابع آب را تهدید می‌کند، زیستگاه‌ها را از میان می‌برد، گونه‌های جانوری را آواره می‌کند و مواد شیمیایی و فلزات سنگین را وارد چرخه‌های طبیعی می‌سازد.
رئیس‌جمهور با بیان اینکه آثار جنگ بر محیط زیست می‌تواند تا سال‌ها پس از پایان مخاصمات باقی بماند، تأکید کرد: جامعه بین‌المللی امروز به‌خوبی می‌داند که تخریب محیط زیست در مخاصمات مسلحانه، پیامدی فرعی و بی‌اهمیت نیست، بلکه این آسیب‌ها مستقیماً با امنیت و رفاه نسل‌های آینده ارتباط دارد.
جنگ آمریکا و اسرائیل، اکوسیستم‌های طبیعی منطقه را تهدید کرده است
پزشکیان با اشاره به جنگ‌های اخیر در منطقه گفت: در منطقه ما و از جمله در ایران، آثار زیست‌محیطی درگیری‌های نظامی باید با جدیت بیشتری مورد توجه جامعه جهانی قرار گیرد.
وی افزود: جنگ تجاوزکارانه‌ای که ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در منطقه ما به راه انداخته‌اند، با آسیب به تأسیسات صنعتی و انرژی، ایجاد آتش‌سوزی‌ها، انتشار آلاینده‌ها و آلودگی خاک و آب، موجب تهدید اکوسیستم‌های طبیعی و از بین رفتن زیرساخت‌های حفاظتی شده است؛ زیرساخت‌هایی که طی سال‌ها تلاش برای حفاظت از تنوع زیستی فراهم شده‌اند.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه پیامدهای زیست‌محیطی جنگ به مرزهای یک کشور محدود نمی‌شود، تصریح کرد: طبیعت مرز سیاسی نمی‌شناسد و گسترش آلودگی‌های آب، خاک و هوا نیز در پشت مرزها متوقف نمی‌شود؛ ازاین‌رو، آسیب‌های ناشی از جنگ مسائلی با ماهیت جهانی هستند که به راه‌حل‌های بین‌المللی نیاز دارند.
وی خاطرنشان کرد: آثار جنگ بر اکوسیستم‌ها ممکن است سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بماند و مناطقی تا کیلومترها فراتر از محل درگیری را تحت تأثیر قرار دهد.
آنچه در منطقه رخ داده، نسل‌کشی زیست‌محیطی است
پزشکیان در ادامه با اشاره به پیامدهای جنگ در غزه اظهار داشت: یک نمونه آشکار از این وضعیت، حجم نابودی‌های رقم‌خورده در غزه مظلوم است که به گواه کارشناسان، بخش‌هایی از خاک آن تا صدها سال آینده نمی‌تواند میزبان حیات و چرخه‌های طبیعی و گیاهی باشد.
رئیس‌جمهور تأکید کرد: «آنچه در منطقه ما به‌واسطه جنگ‌های تجاوزکارانه اتفاق افتاده، اکوساید یا نسل‌کشی زیست‌محیطی است که باید محکوم شود.»
وی با بیان اینکه حفاظت از میراث طبیعی و تنوع زیستی نیازمند اقدامات عملی جامعه جهانی است، گفت: از جامعه بین‌المللی انتظار می‌رود برای حفاظت از این میراث، سازوکارهای مؤثر، شفاف و قابل اجرا ایجاد کند. هیچ کشوری نباید در زمان جنگ، طبیعت را قربانی خاموش و بی‌دفاع بداند.
ایران در دو سال متوالی هدف جنگ‌هایی با آثار مخرب زیست‌محیطی قرار گرفته است
پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر پایبندی ایران به تعهدات بین‌المللی زیست‌محیطی اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران خود را متعهد به اجرای کنوانسیون تنوع زیستی و اهداف جهانی حفاظت از طبیعت می‌داند و حفاظت از مناطق طبیعی، تالاب‌ها، جنگل‌ها، مراتع، زیستگاه‌های حیات وحش و ذخایر ژنتیکی را در کنار توسعه پایدار دنبال می‌کند.
وی با اشاره به چالش‌های پیش روی ایران افزود: باید واقع‌بین و منصف بود. کشوری که هم‌زمان با فشارهای ناشی از تغییر اقلیم، خشکسالی، کمبود آب، بیابان‌زایی و کاهش منابع طبیعی از یک سو و تحریم‌های اقتصادی و محدودیت دسترسی به فناوری و منابع مالی از سوی دیگر مواجه است، برای اجرای برنامه‌های محیط زیستی به همکاری واقعی جامعه جهانی نیاز دارد.
ایران در دو سال پی‌درپی هدف جنگ‌های جنایت‌کارانه با استفاده گسترده از سلاح‌های مخرب و ممنوعه قرار گرفته است
رئیس‌جمهور تصریح کرد: ایران در دو سال پی‌درپی هدف جنگ‌های جنایت‌کارانه با استفاده گسترده از سلاح‌های مخرب و ممنوعه قرار گرفته و در موارد متعددی نیز محیط زیست به‌صورت عمدی هدف تخریب بوده است که حملات به مخازن سوخت در پایتخت از جمله نمونه‌های آن به شمار می‌رود.
وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، اجرای برنامه‌های محیط زیستی و جبران خسارات واردشده به همکاری واقعی و مؤثر جامعه جهانی نیاز دارد.
کشورهای تحت تحریم نباید به‌تنهایی هزینه‌های زیست‌محیطی جنگ را بپردازند
پزشکیان با اشاره به ضرورت تحقق عدالت محیط‌زیستی اظهار داشت: حفاظت از تنوع زیستی بدون تأمین منابع مالی کافی، دسترسی عادلانه به دانش و فناوری و ظرفیت‌سازی، در حد مذاکرات، صدور قطعنامه و تعیین اهداف باقی خواهد ماند.
وی افزود: اگر از کشورهای در حال توسعه انتظار داریم از جنگل‌ها، تالاب‌ها، گونه‌ها و منابع ژنتیکی خود حفاظت کنند، باید شرایط دسترسی به ابزارهای لازم برای انجام این مسئولیت را نیز برای آنها فراهم کنیم و این همان معنای واقعی عدالت محیط‌زیستی است.
رئیس‌جمهور با بیان اینکه منابع مالی مرتبط با تنوع زیستی باید در دسترس‌تر، عادلانه‌تر و متناسب با نیازهای واقعی کشورهای در حال توسعه باشد، گفت: انتقال فناوری‌های نوین، ظرفیت‌سازی، توسعه دانش بومی و مشارکت جوامع محلی نیز باید در کانون توجه اجرای تعهدات کنوانسیون قرار گیرد.
پزشکیان تأکید کرد: «جامعه بین‌المللی باید بپذیرد کشورهایی که تحت تحریم‌های اقتصادی هستند یا در معرض تجاوزات نظامی قرار گرفته‌اند، نباید به‌تنهایی هزینه‌های زیست‌محیطی تحریم‌ها یا جنگ‌هایی را که آغازگر آن نبوده‌اند، تحمل کنند.»
درخواست ایران از سازمان ملل برای تقویت سازوکارهای جبران خسارات زیست‌محیطی
وی در ادامه خطاب به نهادهای بین‌المللی اظهار داشت: از آژانس‌های سازمان ملل متحد، نهادهای مالی بین‌المللی و سازمان‌ها و نهادهای مرتبط با محیط زیست و توسعه پایدار می‌خواهیم سازوکارهای بسیج منابع مالی، ارزیابی خسارات زیست‌محیطی، احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده و حمایت از کشورهای متأثر از درگیری‌های مسلحانه را تقویت کنند.
رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه مسئولیت حفاظت از طبیعت نباید صرفاً بر دوش کشورهای در حال توسعه قرار گیرد، افزود: حفاظت از تنوع زیستی از طریق یک راه‌حل واحد، توسط یک بخش خاص یا با ایفای نقش یک نهاد منفرد امکان‌پذیر نیست.
پزشکیان ادامه داد: نجات کره زمین و حفاظت از محیط زیست مستلزم درک و تفاهم مشترک درباره چالش‌های پیش روی بشریت و استفاده مسئولانه از راه‌حل‌های متنوعی است که شرایط، اولویت‌ها، ظرفیت‌ها و مسیرهای متفاوت ملی را در نظر بگیرد.
وی خاطرنشان کرد: این راه‌حل‌ها نباید بار مضاعفی بر دوش کشورهای در حال توسعه قرار دهند، بلکه باید امکانات و فرصت‌های لازم را برای آنها فراهم کنند تا ضمن دستیابی به توسعه پایدار، از طبیعت نیز محافظت کنند.
حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند عرصه‌ای برای دیپلماسی صلح باشد
پزشکیان در بخش پایانی سخنان خود با اعلام آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای توسعه همکاری‌های بین‌المللی در حوزه محیط زیست اظهار داشت: ایران آمادگی دارد با در اختیار قرار دادن ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی و تجربیات خود به دیگر کشورها، در این تلاش مشترک به‌صورت سازنده با جامعه جهانی همکاری کند.
وی تأکید کرد: «ما معتقدیم حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند یکی از عرصه‌های مهم دیپلماسی صلح باشد.»
رئیس‌جمهور با اشاره به شرایط منطقه افزود: در منطقه‌ای که با بحران‌های امنیتی ناشی از حضور غیرقانونی و توسعه‌طلبانه قدرت‌ها، تغییرات اقلیمی، کمبود آب و تخریب اکوسیستم‌ها مواجه است، همکاری در زمینه محیط زیست می‌تواند پلی میان ملت‌ها ایجاد کند.
پزشکیان در پایان خاطرنشان کرد: این همکاری می‌تواند مسیر دستیابی به صلح و امنیت برای همه، صلح با طبیعت و آینده‌ای همراه با زندگی هماهنگ با طبیعت را هموار سازد؛ آینده‌ای به دور از جنگ، کشتار و تخریب که در آن تنوع زیستی، بنیانی مشترک برای رفاه و شکوفایی نسل حاضر و نسل‌های آینده باشد.
انتهای پیام/
